İran ekonomisi savaş ve yaptırımlarla çöküş noktasında

İran liderliği, ABD ile devam eden savaşın ekonomi üzerindeki ağır yükünü kabul etmek zorunda kalırken ülkenin dini lideri hükümete ekonomik krizle mücadele çağrısında bulundu. Cumhurbaşkanı Masud Pezeşkiyan, ABD yaptırımları ve limanlara uygulanan abluka nedeniyle dış ticaretin üçte bir oranında gerilediğini açıkladı.

Uluslararası Mali Fon (IMF) verilerine göre İran ekonomisi 2026 yılında yüzde 5,4 ile 6,1 arasında küçülme yaşarken kişi başına düşen milli gelir bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 20 azalacak. Kişi başına gelirin 2025'te 4.264 dolar seviyesinden 2026'da 3.415 dolara gerilemesi bekleniyor.

Tahran yönetimi geri adım atmayacağını belirterek ABD baskısına direneceğini, diplomasiyi sürdüreceğini ve küresel enerji piyasalarını etkileme gücü sağlayan stratejik Hürmüz Boğazı'ndaki kontrolünü koruyacağını duyurdu.

Enflasyon ve döviz krizi derinleşiyor

Devlet medyasında yer alan hükümet açıklamasında, yaptırımların ve savaşın yol açtığı ekonomik baskıların hafifletilmesinin temel odak noktası olduğu belirtildi. Yıllık enflasyonun geçen ay yüzde 66'ya ulaştığı İran'da IMF tahminleri bu oranın 2026 yılı genelinde yüzde 68,9 seviyesine çıkacağına işaret ediyor.

İran riyali de ciddi değer kaybı yaşıyor. Serbest piyasada döviz kuru Ağustos 2026 sonu itibarıyla 1 ABD doları karşılığında yaklaşık 2,1 milyon riyale ulaştı. Ulusal para birimi 2022'den bu yana değerinin yaklaşık üçte ikisini kaybetti.

Açıklamada enflasyonun düşürülmesi, piyasaların yönetimi, istihdam yaratılması, yatırımların yerli üretime yönlendirilmesi ve dolara olan bağımlılığın kademeli olarak azaltılması hedeflerine yer verildi.

Petrol gelirleri darbe aldı

ABD ve İsrail'in savaşı başlatmasının üzerinden geçen altı ayın ardından müzakereler tıkanmış durumda. ABD Başkanı Donald Trump yönetimi ise son adımlarla İran'ı finansal açıdan cezalandırma girişimlerini hızlandırdı.

Ocak 2026'da İran'ın petrol ihracatı, tanker takip verilerine göre bir önceki yıla kıyasla yüzde 26 azalarak günlük 1,39 milyon varil seviyesinin altına indi. Bu düşüş ülkenin kritik gelir kaynağını doğrudan etkiliyor.

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan devlet medyasına yaptığı açıklamada, Washington'ın İran petrolü satışına izin verdiği ve haziran ayında iki ülke arasında imzalanan kısa ömürlü mutabakat zaptı süresince İran'ın yaklaşık 90 milyon varil petrol satabildiğini belirtti. ABD Hazine Bakanlığı 22 Haziran 2026'da İran petrolü işlemlerine izin veren Genel Lisans X'i yayımlamış, ancak bu yetkinin süresi 21 Ağustos'ta sona ermişti.

İkincil yaptırımlar genişliyor

Washington, diğer ülkelere İran ile ticari ilişkilerini kesmeleri, aksi takdirde ikincil yaptırımlarla karşılaşacakları uyarısında bulundu. Ancak ABD Hazine Bakanlığı, İran'ın başlıca ticaret ortakları olan Çin ve Hindistan gibi ülkelere doğrudan ceza uygulamaktan kaçındı. Uzmanlar bu tür adımların ABD ve küresel ekonomi üzerinde olumsuz yansımaları olabileceğini değerlendiriyor.

Çin ve Hindistan İran'ın en büyük petrol müşterileri konumunda. Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve kondensatın yaklaşık yüzde 84'ü 2024 verilerine göre Asya pazarlarına yönelik sevkiyat içeriyor.

Hazine Bakanlığı, Tahran ile iş yaptığı gerekçesiyle Mısır merkezli Banque Misr'a yaptırım uyguladı ve bankanın Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki şubelerinin dolar işlemlerinden men edilmesini öngören bir kural teklif etti.

Mısır Merkez Bankası, konuya ilişkin olarak Dışişleri Bakanlığı ile birlikte ABD'li yetkililerle temas halinde olduklarını duyurdu. Yapılan açıklamada, tedbirin yalnızca Banque Misr UAE biriminin muhabir bankalarla yürüttüğü ABD doları işlemleriyle sınırlı olduğu ifade edildi.

ABD Hazine Bakanlığı internet sitesinde yayımlanan bildiriye göre Washington, Hong Kong merkezli bir kuruluşu ve İran'ın Bank Melli kurumuyla bağlantılı bir kişiyi de yaptırım listesine aldı.

Dini lider ekonomik tedbir çağrısı yaptı

Eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in hayatını kaybettiği 28 Şubat'taki ilk saldırıda yaralanmasından bu yana kamuoyu önüne çıkmayan Dini Lider Ayetullah Mücteba Hamaney, hükümete ekonomik darboğazı çözme çağrısı yaptı.

Hamaney yaptığı yazılı açıklamada,

Enflasyon, işsizlik, fiyatların yönetimi, mal ve hizmet piyasası gibi bir dizi ekonomik ve geçim sorununu ciddiyetle ele alma zorunluluğu bulunmaktadır

ifadelerini kullandı.

Temmuz 2024'te Cumhurbaşkanı Ebrahim Raisi'nin Mayıs ayındaki helikopter kazasında hayatını kaybetmesinin ardından düzenlenen seçimleri kazanan Pezeşkiyan, miras aldığı ekonomik krizle boğuşuyor.

Hürmüz Boğazı'nda trafik çöktü

ABD'nin ekonomik baskı kampanyasına odaklandığı bir dönemde, savaşı sonlandırmaya yönelik diplomatik girişimleri canlandırma çabaları da devam ediyor.

Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman El Sani, perşembe günü Tahran'da İranlı liderlerle bir araya geldi. El Sani, görüşmede Hürmüz Boğazı'ndan yapılan uluslararası taşımacılığın savaş öncesindeki açık statüsüne dönmesinin önemini vurguladığını kaydetti.

Savaş öncesinde dünya deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin yüzde 20-25'i ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'si bu boğaz üzerinden gerçekleşiyordu. 2025 yılında günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrol Hürmüz Boğazı'ndan geçiyordu.

Ancak altı aylık savaş sürecinde boğazdan geçen gemi trafiği günlük 100'ün üzerindeki gemiden 5-15 gemi seviyesine inerek yüzde 90'ın üzerinde azaldı. Öncü nakliye verilerine göre perşembe günü boğazdan yalnızca yedi ticari yük gemisi geçti. Bu sayının bir önceki gün 17 olduğu ve son 10 günlük ortalama olan 15 seviyesinin altına indiği bildirildi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, cuma günü yaptığı değerlendirmede El Sani ile gerçekleştirilen temasları yapıcı olarak nitelendirdi.

İran tarafından cumartesi günü yayımlanan açıklamada ise diplomasi ve savunmanın, ülkenin ulusal çıkarlarını, güvenliğini ve toprak bütünlüğünü korumada

birbirini tamamlayan, koordineli ve birbirinden ayrılamaz iki kanat

olduğu belirtilerek her iki kulvarın da dengeli biçimde izleneceği bildirildi.

ABD'nin müttefiki ve İran'ın Körfez komşusu olan Katar ile Pakistan, haziran ayında varılan ve kısa süreli bir ateşkese zemin hazırlayan mutabakat zaptına arabuluculuk yapmıştı. Fakat söz konusu mutabakat, stratejik su yolu üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle bozulmuştu.

ABD'li askeri komutanlar, İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından aylar önce Hürmüz Boğazı'na yerleştirilen deniz mayınlarının Amerikan güçlerince temizlendiğini öne sürüyor.

Trump su yolunun ulaşıma açık olduğunu defalarca savunurken Devrim Muhafızları Donanması yayımladığı bildiride bu iddiaların