Yunanistan 3,5 milyar dolarlık İsrail hava savunma sisteminin komuta kontrolünü alamadı
Yunanistan ile İsrail arasındaki savunma ortaklığı, 3,5 milyar dolarlık Aşil Kalkanı hava savunma anlaşmasıyla rekor seviyeye ulaştı. Ancak Atina'nın ödediği dev bütçeye rağmen sistemin komuta kontrol kaynak kodlarını alamayacağı ortaya çıktı.
İsrail Füze Savunma Teşkilatı Başkanı Moşe Patel'in yaptığı açıklama, Yunanistan'da siyasi krize yol açtı. Patel, kaynak kodunun anlaşmanın kullanım lisansına dahil edilmediğini belirterek Atina'nın sistemin bakımı ve modernizasyonunda Tel Aviv'in teknik desteğine muhtaç kalacağını doğruladı.
Tarihi savunma anlaşmasının detayları
Aşil Kalkanı projesi, İsrail tarihinin en büyük savunma ihracat sözleşmelerinden biri olarak kayıtlara geçti. Anlaşma, İsrail'in Almanya'ya 2023'te imzaladığı 3,5 milyar dolarlık Arrow 3 satışıyla eşdeğer boyutta. İsrailli Rafael ve Israel Aerospace Industries firmalarının teknolojilerini içeren paket, Yunan hava sahasını İHA'lardan balistik tehditlere kadar geniş bir yelpazede korumayı hedefliyor.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesinden 35 ay sonra operasyonel hale gelmesi planlanan sistem, kısa menzilli SPYDER sistemleri, Drone Dome hava savunma mekanizması, orta menzilli Barak MX bataryaları, ELTA çok amaçlı radarları ve uzun menzilli Davud'un Sapanı füze savunma sistemini kapsıyor. 2017'de tam operasyonel kapasiteye ulaşan Davud'un Sapanı, İsrail'in Rafael şirketi ile ABD'li Raytheon tarafından ortaklaşa geliştirildi.
Yapay zeka destekli çalışacak çok katmanlı yapı, Yunanistan'ın mevcut Patriot bataryalarıyla entegre olacak. Yunanistan şu anda kuzey Yunanistan'da Bulgaristan'ı da kapsayan, Girit'te ve Suudi Arabistan'da konuşlandırdığı Patriot sistemlerini işletiyor. Sözleşme bedelinin yaklaşık 750 milyon euroluk kısmı, alt yüklenici olarak projeye katılacak 19 Yunan savunma sanayi şirketine tahsis edilecek.
Derinleşen askeri işbirliğinin arka planı
Atina ile Tel Aviv arasındaki askeri bağlar, özellikle Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşımı ve bölgesel güvenlik mimarisi üzerinden son yıllarda hızla güçlendi. İki ülke, Yunan topraklarında ortak bir hava eğitim merkezi işletiyor ve yıllık ortak askeri tatbikatlar düzenliyor. İşbirliği ayrıca drone karşıtı sistemler ve siber güvenlik alanlarını da kapsıyor.
2021'de iki ülke, Yunan Hava Kuvvetleri için bir eğitim merkezinin kurulmasını ve işletilmesini içeren 1,65 milyar dolarlık anlaşma imzalamıştı. Yunanistan 2025'te İsrail yapımı 36 PULS roket topçu sistemini yaklaşık 739 milyon dolara satın aldı.
Aşil Kalkanı anlaşması, Yunanistan'ın Nisan 2025'te açıkladığı 12 yıllık 25 milyar euroluk kapsamlı askeri modernizasyon planının parçası. Modern Yunan tarihindeki en büyük savunma yatırımı olarak nitelendirilen bu plan, ülkenin 2025'te 8,4 milyar dolara ulaşan ve GSYİH'nın yüzde 3,1'ini oluşturan savunma harcamalarına yansıyor. Bu oran, NATO'nun yüzde 2'lik hedefini önemli ölçüde aşıyor.
Siyasi tartışma ve muhalefet tepkisi
Ana muhalefet partisi Panhelenik Sosyalist Hareket, konuyu meclise taşıdı. Savunma Sözcüsü Mihalis Katrinis, Savunma Bakanı Nikos Dendias'ın temmuz ayında kaynak koduna tam erişim sağlanmadan alım yapılmayacağı yönünde verdiği sözü hatırlattı. Dendias o dönemde,
En dost ülkenin veya müttefikin dahi rehinesi haline gelmemiz kesinlikle imkansızdırdemişti.
Sol ittifak, tam kontrol hakkının verilmemesini ulusal egemenliğin zedelenmesi olarak değerlendirdi. Eski Maliye Bakanı Yanis Varoufakis anlaşmayı kınayarak hükümeti İsrail'in bölgesel politikalarına ortak olmakla suçladı. Yunanistan Komünist Partisi ise milyarlarca euroluk faturanın halkın sırtına yüklendiğine dikkat çekti.
Yunan basınında, projeyi üstlenen İsrailli IAI şirketinin geçmiş bağlantıları da gündem oldu. IAI'nin 2017'de Predator casus yazılımını geliştiren Cytrox firmasına milyonlarca dolar yatırım yaptığı, ancak hisselerini 2019 başlarında Intellexa'ya sattığı kayıtlara geçti. Predator yazılımı, Yunanistan'da gazetecilerin ve üst düzey politikacıların telefonlarının hacklenmesiyle ortaya çıkan ve "Yunan Watergate'i" olarak bilinen büyük siyasi skandalın merkezinde yer almıştı.
İsrail'den açıklama
Tepkilerin yoğunlaşması üzerine İsrail Savunma Bakanlığı yazılı açıklama yaptı. Bakanlık, ordunun kullandığı operasyonel kaynak kodlarının paylaşılamayacağını, ancak Atina için projeye özel bir "Yunan kaynak kodu" hazırlanacağını duyurdu.
İsrail yönetimi, onlarca yıllık operasyonel birikimin Yunan şirketlerine aktarılacağını belirtti. Bu çerçevede Yunan Scytalis şirketi ile İsrailli Rafael ortak çalışma yürütecek. Geliştirilecek yeni komuta kontrol yazılımının tüm kontrolü, değişiklik ve güncelleme yetkisi münhasıran Yunanistan Silahlı Kuvvetleri'ne ait olacak.
